Cześć!

Za dwa tygodnie Black Friday, więc lada moment skrzynka zacznie pękać od maili z ofertami specjalnymi. Ten mail niczego Ci nie sprzedaje, za to przynosi porcję materiałów, które warto przeczytać jeszcze przed zakupowym szaleństwem, a wierzę, że znajdziesz tutaj coś dla siebie. A! Jak już jesteśmy przy temacie Black Friday, to Mikrus VPS też najprawdopodobniej coś przygotuje z tej okazji, więc warto się zapisać na powiadomienie o promocjach.

A teraz "Pora na sponsora" - Ty także możesz zostać sponsorem lub patronem.

Zapraszam do lektury dzisiejszego wydania newslettera.

◢ #unknownews ◣

1. "Wyostrzone" nie znaczy prawdziwe - jak AI dopisuje szczegóły do zdjęć (PDF, 15 stron)
   https://www.nask.pl/media/2026/11/Wyostrzone_nie_znaczy_prawdziwe_Publikacja.pdf
   INFO: Po ataku w Krakowie ludzie wrzucali rozmazane zdjęcia do narzędzi AI, żeby je 'wyostrzyć' i zobaczyć, co jest na koszulce albo naszywce. Problem w tym, że AI niczego nie odzyskuje z rozmytego obrazu, tylko zgaduje i dorysowuje to, co wygląda prawdopodobnie (to tzw. generatywna rekonstrukcja, czyli model wymyśla brakujące fragmenty, zamiast je odczytać). NASK pokazuje to na zestawieniach 'przed i po' i tłumaczy, jaką dezinformację sieją takie przeróbki. Na końcu dokumentu znajdziesz cztery zasady weryfikacji takich zdjęć i nagrań.

2. Windows, Linux, czy MacOS - który jest najbezpieczniejszy? Pentester porównuje.
   https://my127001.pl/windows-vs-linux-vs-macos-bezpieczenstwo-w-liczbach
   INFO: Który system operacyjny jest najbezpieczniejszy? To pytanie, które zawsze wywołuje burzę w internecie. Według autora popularne rankingi często liczą nie to, co trzeba, np. liczbę zgłoszonych dziur zamiast tych, które rzeczywiście są wykorzystywane w atakach. Dziś pod uwagę trzeba też brać agentów AI w stylu Claude Code, które działają na komputerze z Twoimi uprawnieniami i stają się nową furtką dla włamywaczy - i to niezależnie od systemu. Skoro więc nie system gra tu największą rolę, to co? I który system jest faktycznie najbezpieczniejszy? Dowiesz się z tekstu.

3. Jak z kilku neuronów powstaje zachowanie? - interaktywna symulacja
   https://aatishb.com/myriad/lets-build-a-brain/
   INFO: Interaktywny artykuł pokazuje, jak powstaje wirtualne stworzonko z kilkoma neuronami, którego zadaniem jest znaleźć drogę do światła. Wystarczy kilka zmian w połączeniach między neuronami, żeby istota zachowywała się zupełnie inaczej i sprawiała wrażenie, jakby żywiła wobec światła różne uczucia. Jakie znaczenie dla tych zachowań ma rodzaj połączenia, jego kierunek i siła? A że to symulacja, to możesz samodzielnie przeciągać źródło światła i obserwować reakcje na żywo. Autorzy zapowiadają ciąg dalszy o tym, jak takie stworzonka uczą się, zmieniając połączenia w swoich mózgach. Dobry wstęp dla osób chcących zrozumieć, o co chodzi w sieciach neuronowych.

4. Jak mała strona może ograniczyć ruch niechcianych botów?
   https://shkspr.mobi/blog/2026/11/blunt-banhammer-blocks-basic-bots-ballistically/
   INFO: Hobbystyczny serwis autora wysyłał ponad 2,5 TB danych miesięcznie, z czego większość do crawlerów AI pobierających treści i obrazki. Zrobił więc na nie pułapkę. W pliku robots.txt dodał zakaz wstępu do jednego katalogu, a na każdej podstronie ukrył prowadzący do niego link (niewidoczny dla ludzi). Grzeczny bot posłucha zakazu, a niegrzeczny automatycznie dostanie bana na cały serwis. Jeśli płacisz za transfer zjadany przez boty, to może Cię zainteresować - choć to dość bezkompromisowe rozwiązanie ;)

5. Sprzęt do homelabu: wersja na bogato i tańsze alternatywy (film, 12 min)
   https://www.youtube.com/watch?v=wKczvgwwFRA
   INFO: Żeby zbudować homelab od zera, potrzebujesz routera, switcha, NAS-a i miniPC. Ile inwestować w każdy z tych elementów? Autor filmu pomoże Ci znaleźć odpowiedź - omawia modele z różnych półek cenowych, podkreślając, do jakich celów się przydają. Bierze też pod uwagę rynek wtórny, więc zajrzyj niezależnie od tego, jaki masz budżet.

6. Publiczny link do rozmowy pozwalał przejmować konta ChatGPT
   https://www.parameter.ai/labs/we-found-a-gap-at-openai
   INFO: Wystarczyło, że ktoś otworzy link do udostępnionej rozmowy z ChatGPT, żeby atakujący mógł działać na jego koncie. Tak wyglądała podatność, którą badacze znaleźli i zgłosili do OpenAI. Po otwarciu takiego linku w przeglądarce uruchamiał się ukryty kod JavaScript mogący czytać prywatne rozmowy użytkownika i wysyłać je na zewnątrz. Winna nie była jedna funkcja, tylko połączenie kilku niewinnych, m.in. podglądu HTML i interaktywnego wykresu. OpenAI już to naprawiło, ale warto przeczytać - nawet jeśli nie zajmujesz się cyberbezpieczeństwem.

7. Rynek IT zmienia się szybciej niż raporty. Sprawdź aktualne dane [sponsorowane]
   https://theprotocol.it/pro-radar
   INFO: Zastanawiasz się, które technologie są dziś na topie, jak wyglądają wynagrodzenia i na jakie kompetencje rośnie zapotrzebowanie? Zamiast opierać się na branżowych opiniach i danych sprzed kilku miesięcy, sprawdź pro:radar od theprotocol.it. Narzędzie zbiera codziennie aktualizowane dane o rynku pracy IT, dzięki czemu w jednym miejscu możesz śledzić trendy technologiczne, wynagrodzenia i zapotrzebowanie na konkretne umiejętności. Sprawdzaj, co faktycznie dzieje się na rynku IT, zamiast zgadywać.

8. Ułatw agentom AI działania na stronie - WebMCP
   https://alfy.blog/2026/11/08/webmcp-explained-with-a-to-do-app.html
   INFO: Kiedy agent AI ma coś zrobić na stronie, dziś robi to trochę po omacku, tzn. ogląda zrzut ekranu albo drzewo dostępności strony, zgaduje, gdzie kliknąć, i sprawdza, czy się udało. To zadanie może mu ułatwić WebMCP - propozycja nowej funkcji przeglądarek, dzięki której strona daje agentowi listę akcji z nazwą i opisem, żeby ten nie musiał zgadywać. Autor tekstu pokazuje aplikację z listą zadań, do której dodał takie narzędzia. Znajdziesz tu kod i porównanie, ile akcji, tokenów i czasu agent potrzebuje w obu podejściach. WebMCP jest na razie dostępne tylko eksperymentalnie w Chrome.

9. Smart home, który przestał być prosty dla domowników (film, 15 min)
   https://www.youtube.com/watch?v=FiFwyr80KSw
   INFO: Podczas gdy Ty dobrze się bawisz, ogarniając kolejne apki, dashboardy i czujniki w ramach smart home, domownicy chcą po prostu włączać światło jak 'normalni ludzie'... To jedna z ciemnych stron domowych automatyzacji - z czasem mogą stać się tak skomplikowane, że wymagają wieloetapowej instrukcji obsługi. Autor z humorem pokazuje w miarę rozsądne podejście do 'inteligentnego domu', który służy wszystkim jego mieszkańcom, nie tylko adminowi ;)

10. Jak pisać lepiej jako inżynier oprogramowania?
    https://newsletter.pragmaticengineer.com/p/becoming-a-better-writer
    INFO: Być może nauka lepszego pisania w czasach AI brzmi niedorzecznie, ale umiejętne wyrażanie swoich myśli będzie w cenie zawsze i w różnych obszarach - a im wyżej będziesz się wspinać po szczeblach kariery, tym więcej czeka Cię pisania dokumentów projektowych, postmortemów, ofert itd. Nawet jeżeli będziesz używać do tego AI, dobrze mieć bazę w postaci własnych umiejętności - a ta nie musi brać się z talentu, tylko z liczby powtórzeń. Zajrzyj do tekstu po kilka ćwiczeń i książki do rozwoju pisarskiego.

11. Ile naprawdę kosztują mikroserwisy i kiedy mają sens? (film, 12 min)
    https://www.youtube.com/watch?v=y_j796eJlfI
    INFO: Wiele firm, wzorem gigantów, dzieli swoje aplikacje na mikroserwisy: zamiast jednego dużego programu (monolitu) mają mnóstwo małych, które komunikują się ze sobą przez sieć. Jednak w małym zespole może to kosztować fortunę, bo jest więcej serwerów, debudowania, transakcji między serwisami, a to zwiększa nakład pracy. Autor filmu robi przykładowe podliczenie kosztów złożonej architektury i pokazuje złoty środek między monolitem a mikroserwisami.

12. Jak zbudować AI second brain od zera? (film, 22 min)
    https://www.youtube.com/watch?v=VqYS4ChwLRQ
    INFO: Żeby second brain dla AI spełniał swoje zadanie, nie musi być skomplikowanym systemem w Obsidianie. Możesz zacząć od np. od zwykłego folderu z plikami, w którym zapisujesz dla agenta kontekst o sobie i swojej firmie. Autor tłumaczy, jak taką bazę stopniowo rozwijać, dzieląc temat na 4 poziomy zaawansowania: proste pliki, wewnętrzne linkowanie, częściowe zarządzanie przez AI i RAG. Zobaczysz też, jak w 13 krokach zbudować drugi mózg od zera z plikami typu agents.md, index.md i log.md. - a to wszystko zrobić tak, żeby nie stracić kontroli nad systemem, co jest jednym z głównych błędów w takim projekcie.

13. Jak zbudować energooszczędny homelab? [przewodnik]
    https://chadd.ie/blog/homelab-guide-smart-home-media-tesla-off-grid
    INFO: Jeśli zależy Ci na cichym, tanim i prostym w obsłudze homelabie, sprawdzić się może energooszczędny mini PC - jaki dokładnie sprzęt wybrać i jak podzielić usługi według ważności, doradzi Ci autor tego tekstu. Ale znajdziesz tu znacznie więcej: kwestie lokalnej domowej automatyki, mediów, monitoringu, kopii zapasowych itd. Warto zajrzeć do sekcji poświęconej energii - integracji z Tesli, Powerwalla i Wall Conectora z Home Assistantem. Taryfy, ceny i dostępność sprzętu dotyczą rynku brytyjskiego, ale technologie i zasady sprawdzą się także u nas.

14. polanon - zamaskuj polskie dane osobowe przed wysłaniem ich do LLM-a
    https://github.com/boromat/polanon
    INFO: LLM-y świetnie nadają się do pracy na dokumentach takich jak CV czy faktury, jest jednak jedno 'ale': razem z treścią do dostawcy modelu trafiają dane osobowe. Ta biblioteka Pythona podmienia je przed wysłaniem na etykiety w rodzaju “OSOBA_1”, a gdy model odpowie, wstawia prawdziwe dane z powrotem. Powiesz, że podobne narzędzia już istnieją - racja, ale obsługują głównie język angielski, więc gubią się na polskiej odmianie nazwisk i czasem wybiórczo rozpoznają nasze numery PESEL czy NIP. Oczywiście takie maskowanie nie zwalnia z przestrzegania RODO.

15. Jak w 2026 roku prowadzić bloga o programowaniu?
    https://devszczepaniak.pl/czy-blogowanie-w-2026-roku-ma-jeszcze-sens/
    INFO: Internauci szukają odpowiedzi w LLM-ach, Google zaczyna od podsumowania AI, więc często powraca pytanie o sens blogowania. Może jednak nie powinno ono brzmieć: 'czy warto?', ale 'jak to robić, aby miało to sens?'. Są treści, które z pewnością przegrają z odpowiedziami LLM–ów, ale i takie, które są w stanie się obronić. Jeżeli chcesz tworzyć te drugie, przeczytaj ten artykuł - jego autor ma prawie 10 lat doświadczenia w blogowaniu i podpowiada, jakiego rodzaju informacji nie dostarczy AI. Ważne jest też znalezienie odpowiedniej motywacji do pisania, którą nie zawsze musi być monetyzacja tego hobby.

16. Plainsay - lokalne dyktowanie na Macu z Whisperem lub Parakeetem
    https://github.com/conrader/plainsay
    INFO: Aplikacji na Maca do dyktowania jest już sporo, ale Plainsay (pomyślany jako alternatywa m.in. dla Wispr Flow i superwhisper) może Ci się spodobać, bo zapamiętuje okno, w którym zaczęło się dyktowanie. Jeśli nie może bezpiecznie do niego wrócić, zostawia tekst w schowku, zamiast wklejać go w przypadkowe miejsce. Możesz głosowo robić korektę ostatniego dyktowania (również po polsku). Są dwa silniki do wyboru - Whisper albo Parakeet - na bazie benchmarków w repo możesz samodzielnie ocenić szybkość i dokładność obu tych opcji. Plainsay działa także w terminalu, nie wymaga zakładania konta, działa offline, tryb lokalny jest darmowy. Żeby korzystać z aplikacji, potrzebujesz macOS 14 lub nowszego i Maca z Apple Silicon.

17. Śledzenie samolotów na żywo na Raspberry Pi (film, 13 min)
    https://www.youtube.com/watch?v=-RGMXaRqwQI
    INFO: Chcesz mieć coś à la FlightRadar w domu? Aby stworzyć domową stację ADS-B potrzebujesz odbiornika RTL-SDR, małej anteny, Raspberry Pi i wiedzy z tego filmu. Autor pokaże Ci, jak uruchomić własną mapę lotów na żywo, a do tego zgłosić swój feeder w Flightradar24 i FlightAware (samo udostępnianie danych może odblokować płatne funkcje premium). Może czas wyciągnąć nieużywaną malinkę z szuflady? Zestaw działa z niskim obciążeniem, więc wystarczy np. Raspberry Pi Zero 2 W i lekki system Pi OS Lite.

18. Czy baterie alkaliczne AA nadal mają sens? - test marek i baterii cynkowo-węglowych (film, 30 min)
    https://youtu.be/I1rlK3BKmyA
    INFO: Baterie jednorazowe coraz częściej przegrywają z akumulatorkami, ale są urządzenia o tak małym poborze energii - piloty, zegary czy myszy bezprzewodowe - że sens wrzucania tam akumulatorków jest znikomy. Jeżeli wciąż potrzebujesz takich baterii, to ten film może Cię zainteresować - autor omawia różnice między markowymi bateriami alkalicznymi a tanimi modelami, bierze też na warsztat baterie cynkowo-węglowe i wspomina o szkodach powodowanych przez wycieki.

19. Jak zmieniła się praca inżyniera na przestrzeni kilku lat? - esej programisty
    https://newsletter.pragmaticengineer.com/p/how-software-engineering-is-changing
    INFO: Programista, który pracował w Bloomberg, potem w PostHog, a teraz działa w startupie zbudowanym wokół AI, opisuje, jak przez lata zmieniała się jego praca. Z AI robi o wiele więcej, ale koszty są takie jak u wielu kolegów po fachu: ciągłe przełączanie się między zadaniami, zmęczenie i brak świadomości, nad czym pracują inne osoby w tym samym projekcie. Esej jest podparty danymi, więc to nie tylko subiektywne odczucia. Tekst wygrał konkurs na esej w The Pragmatic Engineer - dobrze obrazuje, jak od środka wygląda dziś praca inżynierów.

20. Tak realistyczne, że aż straszne - rozwój grafiki w grach (film, 19 min)
    https://www.youtube.com/watch?v=b7YGwu_arU8
    INFO: Niektóre realistyczne postacie z gier wydają się dość upiorne, choć pozornie wszystko jest z nimi w porządku - a tu utrudnia zanurzenie się w świat gry. Czemu taki realizm osiąga skutek odwrotny do zamierzonego? Autor filmu pokazuje ten problem na przykładach Cyberpunka z modami, L.A. Noire i trailera GTA 6. Materiał ciekawy nie tylko dla graczy, ale i dla każdego, kto chce wiedzieć więcej o 'dolinie niesamowitości'.

21. Jak raportować SEO po zaostrzeniu zgód cookies w GA4?
    https://moz.com/blog/measure-seo-performance-incomplete-data
    INFO: W jednym z ostatnich wydań newslettera pojawiło się info o stronach, na których włącza się śledzenie użytkownika, nim wyrazi on zgodę na cookies. Teraz inna perspektywa na ten temat: jedna z firm zauważyła, że ich strona też tak śledzi użytkowników, więc wprowadzono zaostrzenie zgód. Skutek: organiczne sesje w GA4 spadły o 64%, a kluczowe zdarzenia o prawie 73%. Dlaczego tak się stało i czy rzeczywiście był to spadek ruchu z wyszukiwarki, przeczytasz w tym tekście. Znajdziesz tu też poradnik, jak w takiej sytuacji znaleźć brakujące dane i rzetelnie pokazać wyniki SEO. Może oszczędzi Ci to ewentualnego wyrzutu kortyzolu w analogicznej sytuacji.

22. Jak agenci AI budują tę samą aplikację w różnych frameworkach?
    https://nolanlawson.com/2026/10/28/the-ai-cost-of-javascript-frameworks/
    INFO: Czy niektóre frameworki JavaScript naprawdę są 'lepsze dla agentów AI'? Autor poirytował się wygłaszanymi przez branżę hasłami opartymi tylko na 'vibie' i zrobił własne testy. Kazał Claude Code z Opus 5.5 zbudować tę samą aplikację o Pokémonach po 5 razy w każdym z jedenastu frameworków (m.in. w Next.js, Nuxt, SvelteKit, Astro, Angularze, Qwiku, Hono+htmx) oraz w wariancie bez frameworka. W tekście porównuje koszt, czas pracy agenta, zużycie tokenów, liczbę linii kodu i wyniki uzyskane w Lighthouse. Benchmark jest na GitHubie, więc możesz go uruchomić u siebie albo rozbudować. Przyda się, jeśli chcesz wybierać frameworki nie na bazie czyichś odczuć, a konkretnych pomiarów..

23. Hall of Tortured Souls - easter egg ukryty w Excelu 95 (film, 16 min)
    https://www.youtube.com/watch?v=MohH0mMt-k0
    INFO: W Excelu z pakietu Office 95 programiści ukryli inspirowanego Doomem easter egga - świat 3D o nazwie 'Hall of Tortured Souls'. Jeśli chcesz poznać jego historię, a do tego dowiedzieć się więcej o samym zwyczaju chowania takich sekretnych funkcji w aplikacjach, to film dla Ciebie. Autor wspomina też, dlaczego Microsoft ograniczył takie praktyki.

24. OpenMausBot - opensource'owy zespół agentów AI
    https://github.com/milind-soni/OpenMausBot
    INFO: Zespół asystentów AI, z którymi piszesz na komunikatorze - taką wygodę dają Grok Bot czy podobni agenci od dużych firm, ale zwykle w pakiecie z jednym dostawcą modeli i Twoimi danymi na ich serwerach. Jeśli wolisz otwartoźródłowe rozwiązania, to zerknij na tę aplikację. Z nią każdy bot może korzystać z innego modelu, całość korzysta z zainstalowanych u Ciebie CLI (Claude, Codex, Grok) i istniejących subskrypcji, a rozmowy i konfiguracja zostają na Twoim dysku. Boty mogą pracować na zdalnym linuksowym pulpicie, lokalnej maszynie wirtualnej lub za Twoją zgodą na Twoim komputerze. OpenMausBot działa na macOS i Windows (Ubuntu w becie), ale to wczesna wersja i część funkcji wymaga płatnych usług.

LINKI TYLKO DLA PATRONÓW

25. Darmowy kurs z pentestów i etycznego hackingu (film, 2h i 37 min)
    https://uw7.org/un_d0ce848ff52d4/
    INFO: Jeśli chcesz legalnie i bezpiecznie poćwiczyć ofensywne techniki, ten 2,5 godzinny kurs nauczy Cię to robić. W telegraficznym skrócie: jest tu praca w terminalu (uprawnienia, użytkownicy, procesy), rekonesans sieciowy z użyciem Nmapa, analiza aplikacji webowych, własne skrypty do banner grabbingu i parsowania nagłówków HTTP oraz atak przez upload pliku. Wszystko odbywa się w odizolowanym środowisku CTF (Capture The Flag). Dobra baza na start w etycznym hackingu.