Cześć!

Przybywam z kolejną porcją materiałów z branży IT, które wierzę, że uprzyjemnią Ci piątek.

Przy okazji wspomnę, że w poniedziałek do Empików wpada nowy numer magazynu Programista - realizowałem z nimi ostatnio pewną akcję z CTF-em, więc wrzucam info po koleżeńsku. Pod wcześniejszym linkiem zobaczysz, co ciekawego jest w najnowszym wydaniu (mają też wersję elektroniczną dla tych, co nie lubią papieru). 

A teraz "Pora na sponsora" - Ty także możesz zostać sponsorem lub patronem.

Zapraszam do lektury dzisiejszego wydania newslettera.

◢ #unknownews ◣

1. Jak zrobić tani NAS ze starego PC? (film, 26 min)
   https://www.youtube.com/watch?v=zlit6xVbf_o
   INFO: Czy jest sens inwestować w nowy serwer NAS i dyski, jeśli Twoją potrzebą jest tylko robienie lokalnych backupów oraz przechowywanie biblioteki zdjęć czy filmów? Po tym materiale być może stwierdzisz, że duży wydatek nie jest konieczny - zwłaszcza jeśli masz stary komputer i dyski (nawet tanie/używane). Zobaczysz, co można ugrać z takim sprzętem, bazując na OpenMedia Vault jako panelu do zarządzania, SnapRAID do ochrony danych i mergerFS do połączenia kilku dysków w jedną przestrzeń. Nie jest to rozwiązanie uniwersalne, ale czasem może się sprawdzić i pomóc wydobyć coś z używanego sprzętu.

2. Mody w Claude Code - twórz własne rozszerzenia bez pisania kodu (film, 31 min)
   https://www.youtube.com/watch?v=2cvvHCEAOYQ
   INFO: Do tej pory dało się uczyć Claude, jak ma coś robić (skille) albo kazać mu reagować na określone zdarzenia (hooki), a teraz można zmienić to, co widać na ekranie. To dzięki funkcji modów, którymi rozszerzysz narzędzie o dodatkowe paski, panele, przyciski albo komendy. Moda nie trzeba programować, wystarczy opisać Claude'owi, czego potrzebujesz. W filmie zobaczysz, jak autor zarówno instaluje gotowego moda z sieci, jak i buduje własnego. Zwróć uwagę na fragment o bezpieczeństwie: mod działa z uprawnieniami Twojego Claude Code, więc przed instalacją gotowca warto sprawdzić, co czyta, zapisuje i wysyła.

3. Shodan - wyszukiwarka urządzeń podłączonych do internetu (film, 19 min)
   https://www.youtube.com/watch?v=trfpVQyN6-o
   INFO: Jakie usługi Twojego serwera widać z internetu? Można to sprawdzić na przykład przez Shodana, wyszukiwarkę publicznie dostępnych urządzeń i usług, która skanuje adresy IP i porty, a potem zapisuje, co usługi zdradzają same o sobie. Narzędzie może Ci pomóc w monitorowaniu Twoich adresów IP i ostrzeganiu, gdy pojawi się nowy otwarty port (choć to dopiero w ramach płatnego pakietu). W filmie zobaczysz więcej praktycznych - i legalnych ;) - zastosowań Shodana dla adminów, pentesterów czy właścicieli serwerów.

4. Pisanie bloga z AI - gdzie jest granica autorstwa?
   https://jacobtomlinson.dev/posts/2026/writing-blog-posts-while-walking-the-dog/
   INFO: Autor szuka sposobu na wsparcie się AI przy pisaniu bloga, ale w taki sposób, aby teksty wciąż brzmiały jak jego. Rozróżnia podejście 'extrapolation' (czyli dzielenia się z AI jedną myślą, na podstawie której model generuje tekst) oraz interpolation (czyli zasilenie AI dużą ilością wniosków i przemyśleń, po czym polecenie modelowi wyłowienia z tego najważniejszych wątków). W swojej praktyce skupia się na tym drugim i pokazuje na przykładzie, jak powstaje taki tekst. Warto przeczytać - jeśli jesteś osobą piszącą, ale też jeśli wciąż szukasz tekstów 'human written'.

5. Historia Mks_vira - popularnego antywirusa z czasów dyskietek (film, 17 min)
   https://www.youtube.com/watch?v=BhoZWhPnbCw
   INFO: Kącik historyczny. Autor opowiada o popularnym w latach 90. polskim antywirusie, który po śmierci jego twórcy (Marka Sella) stał się podłożem konfliktów o prawa do niego. Z programu przegrywanego z dyskietki na dyskietkę wyrósł duży biznes, a jako że Sell nie zostawił po sobie testamentu, chętnych do zostania spadkobiercą kodu źródłowego było wielu. Jak potoczyła się ta historia i co z niej wynikło, dowiesz się z filmu.

6. Wnikliwość i empatia nie zawsze pomagają w pracy - 10 pułapek
   https://cutlefish.substack.com/p/tbm-442-10-career-traps-thoughtful
   INFO: Bycie wnikliwym, empatycznym czy chętnym do pomocy i rozwiązywania problemów zwykle jest atutem zawodowym, ale może też działać przeciwko Tobie. Autor opisuje dziesięć pułapek, które z nich wynikają, np. branie na siebie problemów, które niekoniecznie są Twoje, utożsamianie się z rolą zawodową albo stawanie w obronie innych tak intensywnie, że też stajesz się częścią konfliktu. Rozwiązaniem na to nie jest tłumienie swoich cech, ale rozpoznanie momentu, w którym to staje się dla Ciebie destrukcyjne - o tym przeczytasz więcej w tekście.

7. 7 agentów AI w praktyce - bezpłatny LIVE o automatyzacji codziennej pracy [sponsorowane]
   https://s.mrugalski.pl/robiSieSamo
   INFO: Zobacz, jak AI może obsługiwać maile, analizować dokumenty, przygotowywać oferty, tworzyć treści i pilnować firmowych zadań. Bez godzin teorii - Tomasz Woliński pokaże Ci rozwiązania, z których sam korzysta. Ponad 13 000 uczestników poprzednich edycji. Za obecność otrzymasz playbook "Twój pierwszy cyfrowy pracownik". Na platformie Robi Się Samo czekają też 3 bezpłatne kursy: podstawy automatyzacji AI, n8n i Claude Code. Dołącz bezpłatnie 17 października o 10:00.

8. Jak przesuwały się oczekiwania wobec AI na Hacker News w latach 2016-2026
   https://stoppels.ch/2026/10/03/wake-me-up-when-ai-can.html
   INFO: 'Obudźcie mnie, gdy AI będzie umiało...' - takich komentarzy na Hacker News przez ostatnią dekadę uzbierało się kilkaset. Autor tego wpisu zebrał je (z użyciem AI, oczywiście) i poprosił czytelników o głosowanie, czy według nich sztuczna inteligencja przeskoczyła już postawioną poprzeczkę. Zobacz, gdzie ich zdaniem już dawno tak się stało, które kwestie są sporne, a w których AI wciąż nie daje rady. Na przykładzie testu Turinga widać, jak nasze wymagania rosną razem z możliwościami modeli.

9. Przeskanuj.pl - sprawdź trackery w aplikacjach na Androida
   https://przeskanuj.pl/
   INFO: 'Prywatność nie powinna wymagać doktoratu z informatyki' - piszą twórcy narzędzia pokazującego, gdzie aplikacje przesyłają dane o naszej aktywności. Podajesz nazwę aplikacji albo wrzucasz link do Google Play i masz info: z jakimi zewnętrznymi domenami apka się łączy, jakie biblioteki śledzące w niej wykryto i czy wysyła identyfikator reklamowy Twojego urządzenia. Jest opcja samodzielnego uruchomienia analizy - aplikacja odpali się w środowisku testowym, a wynik trafi do publicznej bazy. Czeka tu też na Ciebie lista popularnych w Polsce aplikacji z informacją, dokąd trafiają dane - sprawdź, czy są pośród nich Twoje ulubione. Serwis przygotowała Fundacja 'Internet. Czas działać!'.

10. State of Devs 2026 - nastroje wokół rozwoju AI
    https://2026.stateofdevs.com/en-US/
    INFO: W tym roku w ankiecie State of Devs programistów zapytano o ich stan psychiczny i nastroje w kontekście rozwoju sztucznej inteligencji. Prym wiedzie wyczerpanie, rozczarowanie i niepewność co do przyszłości. Respondenci wspominają też o dyskryminacji i konieczności dopasowywania się do kultury pracy oraz o złym zarządzaniu. Zanim jednak popadniemy w marazm - niektórzy odbierają AI neutralnie albo z dozą ciekawości. Warto zajrzeć, bo wiele branżowych ankiet pomija te 'miękkie' tematy - a jeśli zarządzasz zespołem IT, świadomość tych problemów może być dla Ciebie jeszcze ważniejsza. Po wynikach badania poruszasz się przez menu po lewej.

11. Enigma - pobaw się interaktywnym modelem 3D urządzenia
    https://enigma.design/
    INFO: Dzięki tej stronce możesz przetestować w przeglądarce działanie Enigmy na tym modelu 3D. W szesnastu krótkich lekcjach pokazano m.in. ustawianie wirników, łącznicę, reflektor, pierścienie i mechanizm, który po każdym naciśnięciu klawisza przesuwa wirniki. Rozpisano też w przejrzysty sposób historię maszyny i to, jaką odegrała rolę podczas II wojny światowej.

12. Apple Reference Image - iPhone 18 Pro ma udowadniać autentyczność zdjęć
    https://www.techpolicy.press/will-apples-reference-image-feature-help-defend-against-ai-manipulation/
    INFO: Apple wprowadziło w iPhone 18 Pro funkcję Reference Image - ma ona udowadniać, że zdjęcie jest autentyczne, a nie przerobione czy wygenerowane przez AI. Sensor aparatu kryptograficznie podpisuje surowe dane już w chwili zrobienia zdjęcia i tworzy coś w rodzaju cyfrowego negatywu. W tym tekście analizuje to osoba, która od kilkunastu lat współtworzy narzędzia do wiarygodnego dokumentowania zdarzeń dla dziennikarzy i obrońców praw człowieka. I choć znalazły się pochwały dla tej opcji (np. dowód autentyczności nie wymaga ujawniania tożsamości), to jest sporo pytań o władzę Apple, zależność od ich serwerów i brak współpracy z C2PA (taki standard kryptograficznego podpisywania metadanych w plikach).

13. Jak to jest, gdy Twoją firmę poleca ChatGTP? - o 'router economy'
    https://www.lukascampos.com/blog/router-economy
    INFO: Co się stanie, jak ChatGPT zacznie polecać Twoje usługi swoim użytkownikom? Jest opcja, że przybędzie Ci duuużo pracy... ale warto powstrzymać ekscytację, bo nie ma gwarancji, że to się utrzyma. Tego właśnie doświadczył autor tekstu - model od OpenAI intensywnie rekomendował użytkownikom usługi jego firmy, tyle że tylko przez 6 dni. Skłoniło go to do przemyśleń nad AI jako nad routerem, który wybiera narzędzia i usługi dla użytowników - jak to zmienia marketing, płatności, pozycję pośredników itd. Autor wspomina też, jak wykorzystać takie okno poleceń przez AI i gdzie rola człowieka wciąż ma znaczenie w biznesie.

14. Gdzie samochody z dostępem do internetu wysyłają dane o użytkowniku?
    https://automatictransmission.khoury.northeastern.edu/#rqs
    INFO: Internet wbudowany w samochodzie, a do tego aplikacja na smartfonie, którą można otworzyć bagażnik albo sprawdzić, gdzie stoi auto... co za wygoda - ale nierzadko ma swój koszt. Badacze sprawdzili, dokąd samochody i aplikacje wysyłają dane takie jak VIN, adres e-mail właściciela, numer telefonu czy lokalizację. Okazało się, że nie tylko do producenta, ale też do firm zajmujących się reklamą i śledzeniem użytkowników. Co udało się zbadać, jak na zgłoszenia badaczy reagowali producenci i jaką kontrolę nad tym trackowaniem ma użytkownik? Zajrzyj do tekstu.

15. Agenci OpenAI edytowali wiki i obciążali infrastrukturę Wikimedia
    https://diff.wikimedia.org/2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/
    INFO: Wikimedia Foundation potwierdza, że znalazła ślady działań botów powiązanych z OpenAI na swoich stronach. Boty robiły edycje na wiki, próbowały wykorzystać publiczne narzędzie jako proxy i generowały na tyle duży ruch, że mogły przyczynić się do częściowej awarii jednej z usług. Systemów ani danych nikt nie przejął, ale ruch botów podbił koszty i obciążył infrastrukturę, a do tego narobił pracy wolontariuszom pracującym przy serwisie. Ten tekst to apel do firm od AI, aby lepiej pilnowały swoich agentów.

16. Zmiany w plikach mogą zdradzać o nas więcej, niż chcemy - ciekawy wektor ataku
    https://inoti.fyi/
    INFO: Każdy system ma mechanizm, który daje programom znać, że któryś z plików został otwarty, zapisany czy usunięty (np. inotify na Linuksie, ReadDirectoryChangesW na Windowsie, File System Events na macOS). Takie powiadomienia sporo mówią o zachowaniu użytkownika: kiedy pisze na klawiaturze, dostaje zdjęcia na komunikatorze czy jakie strony odwiedza. Można też poznać jego rytm pisania, który pomaga odgadnąć hasło, albo podsunąć fałszywe okno do jego wpisania. W artykule zobaczysz przykłady takich działań na różnych systemach.

17. Jak oddzielić urządzenia IoT od reszty domowej sieci za pomocą VLAN-ów? (film, 21 min)
    https://youtu.be/nuhh_KfCz9M
    INFO: W wielu domach wszystko jest podłączone do jednej sieci - laptopy i telefony razem z kamerami, żarówkami czy smart lodówką. Całość bywa słabo zabezpieczona, a jeśli ktoś się włamie do jednego z urządzeń, łatwo mu poruszać się po całej sieci. Żeby było bezpieczniej, warto podzielić sieć za pomocą VLAN-ów - na przykład na część dla domowników, do pracy i odizolowaną dla IoT. Autor pokaże Ci taki właśnie przypadek, wyjaśni różnicę między portami tagowanymi i nietagowanymi oraz pokaże konfigurację interfejsu, adresacji IP, DHCP i reguł firewalla.

18. Cezar - polski orkiestrator agentów kodujących
    https://github.com/open-mercato/cezar
    INFO: Sporo było newsów o narzędziach do zarządzania wieloma agentami AI - czas na polski opensource'owy projekt oparty na Gicie. To samo zadanie możesz uruchomić w kilku wariantach i wybrać najlepszy diff, a w jednym workflow połączyć różnych agentów (Claude Code, Codex i OpenCode). Wszystko obsługujesz z panelu w przeglądarce lub z telefonu, a po instalacji na VPS-ie agenci pracują również przy zamkniętym laptopie. Nie potrzebujesz kluczy API, bo rozwiązanie korzysta z Twoich logowań do CLI agentów. Niczego też nie scala samodzielnie - na końcu to Ty przeglądasz diff i decydujesz, czy powstanie PR. Wspierani agenci: Claude Code, Codex, OpenCode, Copilot CLI, Cursor Agent, Junie, pi.

19. Floci - testuj aplikacje chmurowe lokalnie (AWS/Azure/OCl)
    https://floci.io/
    INFO: Agent AI piszący kod pod AWS-a powinien go gdzieś przetestować - najlepiej nie na prawdziwym koncie. Sprawdzić się tu może Floci: to działające lokalnie emulatory AWS, Azure, GCP i OCI, do których agent łączy się jednorazowymi kluczami (więc w najgorszym razie zresetuje kontener na Twoim komputerze). Działa z Claude Code, Cursorem, GitHub Copilotem, OpenAI Codex, Aiderem i Gemini CLI... z czymkolwiek, co umie odpalić komendę w shellu. Przyda Ci się nie tylko przy agentach, ale też do testów w CI i próbnych przebiegów Terraforma czy OpenTofu.

20. Jak ORM-y nadal przepuszczają SQL Injection i co z tym zrobić?
    https://www.freecodecamp.org/news/how-orms-still-let-sql-injection-through-and-how-to-close-the-gaps/
    INFO: Korzystanie z ORM-a nie zamyka tematu SQL Injection. W tym tekście zobaczysz cztery przypadki, w których warto zachować czujność. Niektóre są dość oczywiste (surowe zapytania), inne łatwo przeoczyć na code review (np. dynamiczne sortowanie). Każdy z przypadków autor obrazuje fragmentem podatnego kodu, wyjaśnia, jak atakujący może go wykorzystać, a potem pokazuje ten kod po poprawce. Przykłady są napisane w Node.js z Sequelize, ale te same wzorce dotyczą też Prismy, TypeORM i Knexa.

21. git-bug - tracker zgłoszeń działający bezpośrednio w GIT
    https://github.com/git-bug/git-bug
    INFO: Kod w Gicie, a zgłoszenia błędów w innym narzędziu - taka sytuacja bywa niewygodna np. przy awarii tego drugiego. Jeśli chcesz tego uniknąć, pomocny będzie git-bug, który zapisuje zgłoszenia w tym samym miejscu co kod, więc każdy w zespole ma u siebie ich pełną kopię i może z nimi pracować również offline. Do wyboru jest CLI, interaktywny interfejs w terminalu, lokalne web UI (z przeglądarką kodu i historii commitów) oraz API GraphQL. Są też integracje z GitHubem, GitLabem, Jirą i Launchpadem, które importują i eksportują zgłoszenia, więc nie musisz porzucać dotychczasowego systemu.

22. basal-1.5 - polski model AI do decyzji
    https://basal.si5.pl/
    INFO: Mamy Jeva w domu? Model decyzyjny basal wybiera jedną z podanych opcji i podaje, jak bardzo jest jej pewny. Powstał na bazie Bielika, jego wagi są na licencji Apache 2.0 i możesz go uruchomić na własnym sprzęcie. Może Ci się przydać np. do routingu zgłoszeń, klasyfikowania dokumentów, w RAG-u i przy wyborze następnego kroku agenta. Pod tym linkiem znajdziesz trzy warianty modelu i jego wyniki w benchmarku Werdykt, w których basal mierzył się po polsku i angielsku m.in. z dużymi modelami z API.

23. RevPDF - lokalny edytor PDF bez abonamentu
    https://revpdf.com/
    INFO: Do robienia raz na jakiś czas podstawowych rzeczy na PDF-ach (typu edycja tekstu czy obrazu, dodawanie uwag, łącznie stron) raczej nie potrzebujesz abonamentu na Adobe. Dzięki temu narzędziu załatwisz to bez opłat i zakładania konta, a do tego lokalnie. RevPDF działa na Windowsie, MacOS, Linuksie, jest też wersja na Androida i iOS. Jeśli chcesz usunąć reklamy widoczne w wersji mobile, wystarczy jednorazowa inwestycja w wersję premium.

LINKI TYLKO DLA PATRONÓW

24. Przewodnik po Jev - materiały na start
    https://uw7.org/un_7482bc2ecc1bd/
    INFO: Jev doczekał się katalogu materiałów na GitHubie. Jest tu wprowadzenie jak pracować z trzema typami pytań (Choice, Score, Noul), pierwsze wywołanie modelu w JavaScripcie i Pythonie, a także różne drogi dostępu do modelu, np. przez OpenRouter, Cloudflare czy Vercel. Do tego lista bibliotek dla wielu języków, integracji z bazami danych, narzędzi dla agentów kodujących, a nawet gier i eksperymentów z robotami. Cenna sekcja: 'Before you trust a decision' z wynikami niezależnych testów - pokazuje, w jakich sytuacjach na decyzje Jeva warto brać poprawkę.

25. Bezpieczeństwo AI i użycie AI w security - lista narzędzi
    https://uw7.org/un_fca92a8d53f98/
    INFO: Bogate materiały na temat cyberbezpieczeństwa przy AI w dwóch odsłonach. Pierwsza to 'AI dla bezpieczeństwa', czyli przegląd kodu, wykrywanie podatności, reagowanie na incydenty. Druga - jak zabezpieczać systemy AI (modele, RAG, agenty, MCP, dane, łańcuch dostaw). Są tu też narzędzia do testowania odporności modeli i do analizy kodu. Przyda Ci się to, jeśli zajmujesz się bezpieczeństwem, ale też, jeżeli potrzebujesz materiałów do zgłębienia tego tematu zebranych w jednym miejscu.