Cześć!

Jak co piątek przybywam z porcją technologicznych materiałów, które moim zdaniem Cię zainteresują lub przynajmniej uprzyjemnią Ci piątek. Przy okazji donoszę, że 5 października pojawię się jako mówca na konferencji "Kozieł i przyjaciele", której głównym tematem jest praca ze sztuczną inteligencją. Dobra wiadomość jest taka, że konferencja jest darmowa. Zła jest taka, że skończyły się na nią bilety 'fizyczne', ale na streama możesz zapisać się za darmo :)

A teraz "Pora na sponsora" - Ty także możesz zostać sponsorem lub patronem.

Zapraszam do lektury dzisiejszego wydania newslettera.

◢ #unknownews ◣

1. Miał być tylko Plex, jest serwer w garażu - 7 etapów rozwoju homelabu - (film, 11 min)
   https://youtu.be/8D8oziuBbeI
   INFO: Zaczyna się niewinnie - ot, na starym laptopie ogarniasz Plex do oglądania filmów. Ale skoro masz już tego laptopa pod telewizorem, to czemu by nie dorzucić Raspberry Pi z Pi-hole, aby zniknęły reklamy? A skoro już masz malinkę, to czemu by nie postawić na niej Home Assistanta i nie sterować oświetleniem w domu...? I tak wzbogacasz swój homelab, kończąc na Proxmoxie, VLAN-ach i racku w garażu. Autor humorystycznie opowiada, jak hobby może przerodzić się w rolę admina własnego domu, uwzględniając plusy i minusy takiej sytuacji.

2. Strażnik powiadamia o zagrożeniach z powietrza - przewodnik po aplikacji
   https://cukierrro.github.io/Straznik/
   INFO: Znasz już Strażnika? To narzędzie zbiera publicznie dostępne sygnały o zagrożeniach z powietrza i pokazuje je na mapie. W tej instrukcji przeczytasz, jak to działa - jak zainstalować apkę bez Google Play, wybrać interesujące Cię województwa i ustawić powiadomienia. Dowiesz się też, jak czytać kolory, symbole i karty obiektów. Co ważne, aplikacja nie zastępuje Alertu RCB i innych oficjalnych komunikatów - może być za to ich uzupełnieniem. Aplikacja dostępna jest w wersji webowej, na telefony z iOS i Androidem. Ciekawostka: backend aplikacji hostowany jest na Mikrusie.

3. Jak sprawdzić, czy ktoś ubezpieczył samochód na Twoje dane? (film, 10 min)
   https://www.youtube.com/watch?v=UasG32B5_A8
   INFO: Oszuści mogą na Ciebie zarejestrować i ubezpieczyć samochód - wystarczy, że mają Twoje imię, nazwisko, adres i PESEL (np. na skutek ich wycieku). Zwykle problem wychodzi na jaw dopiero wtedy, gdy przychodzą kary z UFG, dowiadujesz się o zaleganiu ze składkami albo o nieswoich mandatach. Niestety zastrzeżenie numeru PESEL nie rozwiązuje całego problemu. Co więc można zrobić? Przede wszystkim sprawdzić, czy w bazach widnieją polisy zawarte bez Twojej wiedzy, i włączyć powiadomienia, które pozwalają szybko wykryć takie oszustwo - autor filmu pokaże Ci, jak to zrobić.

4. Nowoczesne narzędzia CLI - przegląd użytecznych dotfiles
   https://freek.dev/3054-a-tour-of-my-dotfiles
   INFO: Po formacie dysku albo zakupie nowego komputera dobrze byłoby móc w kilka minut odtworzyć swoje środowisko pracy. Może Ci do tego posłużyć repozytorium dotfiles zawierające konfigurację terminala, shella, Gita, edytorów i narzędzi CLI. Częścią tej koncepcji są nowocześniejsze zamienniki starych komend terminalowych, narzędzie do błyskawicznego przeskakiwania między projektami oraz funkcje przyspieszające pracę z Laravelem, Composerem i Gitem. Nawet jeśli nie chcesz przygotowywać się na migrację na nowy komputer, to rzuć okiem na artykuł, aby zainspirować się, jak fajnie można skonfigurować swoje terminalowe środowisko i jakich zamienników znanych aplikacji możesz używać.

5. Skąd brał się charakterystyczny wygląd grafiki w starych grach?
   https://datagubbe.se/crt/
   INFO: Krążący w sieci mit - spopularyzowany viralowym filmikiem z TikToka - głosi, że stare gry wyglądały ładnie głównie dlatego, że stare telewizory z ekranami CRT 'rozmywały' kanciaste piksele. Autor tego tekstu twierdzi, że to dość naciągana teoria: kineskop robił swoje, ale równie ważne były pewne graficzne sztuczki i jakość samego sygnału. Jeśli chcesz zobaczyć, co było zasługą wyglądu dawnej grafiki - albo po prostu darzysz sentymentem gry na Commodore 64 czy Amigę - zajrzyj do artykułu.

6. Przyszłość programowania - koniec code review, terminala i 'dobrego kodu'?
   https://thorstenball.com/blog/2026/09/19/what-i-believe-about-the-future-of-software-development/
   INFO: Kolejne spojrzenie na to, jak zmieni się praca programistów w najbliższych latach. Code review ma odejść do lamusa, testy jednostkowe stracą sens, a używanie terminala i klasycznych narzędzi będzie tak niszowe jak dziś pisanie w Perlu. Autor mówi też o tym, jakie umiejętności mają szansę się przebić - przeczytaj, jeśli myślisz o tym, jak dalej pokierować swoją karierą.

7. NIS2/KSC2 Starter Pack - 3 bezpłatne webinary o tym, jak ogarnąć nowe przepisy [sponsorowane]
   https://s.mrugalski.pl/nis2
   INFO: Nowelizacja ustawy o KSC (implementacja NIS2) już obowiązuje, a wiele firm wciąż nie wie, czy w ogóle jej podlega. Dołącz do cyklu trzech webinarów pokazujących temat z perspektywy prawnej, wdrożeniowej (co zrobić przy ograniczonym budżecie) i technicznej (obsługa incydentu na żywo z Tomkiem Turbą). Terminy to 30.09, 5.10 i 7.10, zawsze o 10:00. Udział jest darmowy. Każda zapisana osoba otrzymuje dostęp do nagrań.

8. Dane o cenzurze internetu w Polsce i na świecie - OONI
   https://ooni.org/
   INFO: OONI (Open Observatory of Network Interference) zbiera dane o cenzurze internetu z ponad 200 krajów - sprawdzisz tutaj, jakie strony w danym kraju są blokowane, a aplikacje spowalniane - i przez kogo. Znajdziesz tu też pogłębione analizy niektórych przypadków, np. spowalnianie social mediów podczas protestów w Turcji czy blokada transmisji piłkarskich w Hiszpanii. Projekt jest otwarty, kod źródłowy znajdziesz na GitHubie, a do społeczności dołączysz przez Slacka albo zapisując się na listę mailingową. Zacznij przeglądanie od sekcji "Data / Explorer", gdzie możesz szukać np. informacji o naszym kraju.

9. Domowy mikroserwer - jak go zbudować i do czego się przyda? (film, 11 min)
   https://www.youtube.com/watch?v=t5T3KuwUZWY
   INFO: Podchodź ostrożnie do porządków z kablami na biurku - u autora skończyły się one budową własnego mikroserwera. Zamiast tylko poukładać, co trzeba, postawił mały rack DeskPi z mini PC, switchem, patch panelem i ekranem do podglądu. Część elementów kupił, część wydrukował samodzielnie na drukarce 3D. W filmie opowiada, na jakim systemie to działa, jakie usługi uruchomił i co spokojnie możesz pominąć na start, jeżeli zabierzesz się za podobny projekt.

10. Generowanie grafiki z AI - nie pozwól modelowi decydować o wszystkim
    https://trpevski.com/blog/image-model-decide-everything
    INFO: Jeżeli generujesz grafiki z AI, to wiesz, że dopóki trzeba zrobić jeden ładny obrazek, prompt wystarcza, ale gdy ten sam proces musi działać dla różnych marek i kampanii, model czasem postanawia przesunąć logo czy zmienić wygląd produktu, a efekty są dalekie od oczekiwań. Co może pomóc? Według autora twarde wymagania (logo, wymiary, obowiązkowy tekst) lepiej przenieść do konfiguracji i kodu, a modelowi pozostawić wolność decyzji w innych kwestiach. Jest też opcja trzecia - model proponuje, a kod weryfikuje. Więcej o tym przeczytasz w tekście.

11. Boring - proste narzędzie do zarządzania tunelami SSH
    https://alebeck.github.io/boring/
    INFO: Jeśli regularnie łączysz się z bazą danych albo dashboardem na zdalnym serwerze i za każdym razem wklepujesz tę samą długą komendę SSH, to narzędzie może Ci się przydać. Boring pozwala zapisać konfigurację tuneli SSH w pliku TOML, nadać im nazwy i po tych nazwach je odpalać. Przy zerwaniu połączenia odbudowuje je bez Twojego udziału. Narzędzie czyta Twój plik konfiguracyjny SSH i współpracuje z ssh-agentem, więc nie duplikujesz danych logowania, a tunele możesz grupować według środowisk (np. produkcja, staging), żeby widzieć status wszystkich w jednym miejscu.

12. Jak sterować klimatyzacją sprzed lat przez Home Assistant?
    https://radiohackers.com/how-i-added-a-non-wi-fi-mitsubishi-ac-to-home-assistant-22770661dd77
    INFO: Urządzenie sprzed ery smart home da się włączyć do domowej automatyki - i nie trzeba do tego kupować oficjalnych adapterów, które czasem słono kosztują. Autor opowiada, jak zrobił to z klimatyzatorem Mitsubishi przy pomocy mikrokontrolera ESP32, unikając tym samym nie tylko większego wydatku, ale i wysyłania danych na chmurę producenta. Zobaczysz, jak skonfigurować takie rozwiązanie z Home Assistant i jakie daje to możliwości - może warto zrobić taki eksperyment i wydobyć coś więcej z nieco starszego, ale wciąż dobrze działającego sprzętu?

13. Używasz prywatnego sprzętu do pracy? Sprawdź, na co uważać (film, 15 min)
    https://www.youtube.com/watch?v=ssuFOjWS0Ys
    INFO: W modelu BYOD (Bring Your Own Device) pracownik używa własnego telefonu czy laptopa zamiast sprzętu firmowego - zaletą jest wygoda dla obu stron, bo Ty masz mniej sprzętu, a firma za niego nie płaci. Jest jednak jedno poważne 'ale': żeby zabezpieczyć swoje dane, pracodawca zwykle instaluje na Twoim sprzęcie oprogramowanie do zdalnego zarządzania (MDM), które w skrajnym przypadku daje mu prawo do zdalnego wyczyszczenia urządzenia - łącznie z Twoimi prywatnymi zdjęciami i wiadomościami. Autor filmu pokazuje to na przykładzie ataku na firmę Stryker, gdzie ktoś przejął panel takiego narzędzia i zyskał możliwość zdalnego kasowania albo infekowania cudzych urządzeń. Dowiesz się też, czym można zastąpić MDM i jak oddzielać pracę od domowej sieci.

14. Jak założyć bloga w protokole Gemini?
    https://brennan.day/creating-a-blog-in-gemini/
    INFO: Nie chodzi o asystenta AI od Google, tylko o minimalistyczny protokół internetowy z 2019 roku, gdzie strony pisze się w Gemtext (formacie prostszym nawet od Markdowna), bez HTML-a, CSS-a i JavaScriptu. Na gemlogu, czyli blogu pisanym na Gemini, nie ma sensownego modelu zarobkowego, więc nie opłaca się tam wrzucać reklam ani AI slopu - zostają tylko piszący ludzie. Autor opisuje, jak założyć takiego gemloga i jaką konwencję ich prowadzenia przyjęła społeczność. Czeka też na Ciebie katalog linków do stron opartych na tym protokole. Jeśli tęsknisz za 'starym internetem' albo prowadzeniem bloga bez rozpraszaczy, może to być dobry kierunek.

15. Cursor Projects - zarządzaj subagentami zamiast odpalać agenta per task
    https://flaviocopes.com/cursor-projects/
    INFO: Jeśli pracujesz z Cursor AI, to znasz ten ból, gdy do każdego taska otwierasz nowe okno z agentem, i to nawet wtedy, gdy stale pracujesz nad jednym projektem, a wszystko po to, aby mieć czysty kontekst, nie przepalać tokenów i zwiększyć skuteczność działania agenta. Tę niedogodność ma zmienić nowa funkcja o nazwie 'Projects', dzięki której zamiast osobnych czatów jest jeden agent 'koordynator' zapamiętujący stan prac nad projektem. Jego zadaniem jest planowanie pracy i delegowanie jej innym agentom, a potem powrót do Ciebie z gotowym PR-em do przejrzenia. Agenta-koordynatora można też podpiąć pod kanał Slacka albo Twoje pull requesty, żeby sam reagował bez pytania o zgodę. Artykuł wyjaśnia, jak i kiedy to się sprawdza.

16. Aplikacja ZCode kopiowała projekty do chmury bez wiedzy użytkownika
    https://blog.ferstar.org/en/posts/zcode-silent-workspace-snapshot-upload/
    INFO: Podczas porządków na Macu autor odkrył, że folder aplikacji ZCode (harness w stylu Claude Code, ale od Z.AI) zajmuje ponad 700 MB. Ale to nie zajęte miejsce było tu problemem, a fakt, że ZCode pakowało cały katalog projektu razem z pełną historią .git użytkownika, szyfrowało go i wysyłało do chmury na serwer w Chinach. W tekście zobaczysz całe śledztwo autora: logi, rozpakowywanie aplikacji, przechwycone żądania sieciowe, a także reakcję firmy po nagłośnieniu sprawy. Dowiesz się też, jak zablokować taki mechanizm na poziomie systemu plików.

17. LiFi zamiast Wi-Fi - internet przez podczerwień (film, 11 min)
    https://youtu.be/vz4MBmIRh0s
    INFO: Tu zobaczysz, jak działa zestaw startowy LiFi, czyli sieć przesyłająca dane za pomocą światła podczerwonego, a nie fal radiowych, jak robi to Wi-Fi. Autor podłącza dongle do laptopa (komputer widzi go po prostu jako kartę sieciową), łączy się przez Starlinka i sprawdza, jak sprawdza się takie połączenie - z jaką prędkością działa, jaki ma zasięg i co się dzieje, gdy ktoś fizycznie zasłoni sygnał. Sprawdź, gdzie taka technologia może być dobrą opcją.

18. HarnessTax - jak ważny jest harness, którego używasz do efektów pracy z agentami?
    https://harnesstax.github.io/
    INFO: Agenci kodujący (jak Claude Code czy Codex) korzystają z tzw. harnessu - systemu, który zarządza narzędziami modelu, kontekstem i pętlą wykonywania zadania. Mimo że to model dostarcza samą 'inteligencję', coraz częściej okazuje się, że to właśnie harness decyduje, jak efektywnie ta inteligencja jest wykorzystywana. Badacze porównali 21 par model + harness (siedem modeli, trzy harnessy: Claude Code, Codex CLI i minimalistyczny, open-source'owy Pi) i sprawdzili, jakie znaczenie ma to dla skuteczności i kosztu wykonania zadań. Warto poznać te wyniki, zanim w ciemno wybierzesz domyślne narzędzie do swojego agenta kodującego. Okazuje się, że niekiedy modele mogą działać znacznie skuteczniej poza oficjalnym softem dostawcy tych modeli.

19. GPT-6 Astra rozwiązał niemiecki szyfr radiowy z I wojny światowej
    https://www.prinzai.com/p/gpt-6-astra-solves-a-wwi-german-radio
    INFO: Na liście 50 najsłynniejszych nierozszyfrowanych wiadomości na świecie są niemieckie depesze radiowe z I wojny światowej. Model AI GPT-6 Astra niedawno złamał jedną z nich, nadaną 27 listopada 1918 roku. Kluczem okazało się słowo z pozoru przypisane do zupełnie innego okresu wojny, co według hipotezy modelu przez lata mogło zwodzić każdego, kto próbował ten szyfr zdekodować. Autor tekstu omawia, jak działa ta metoda szyfrowania, co zawierała wiadomość oraz jak model sam sprawdził swój wynik, a także jakie niejasności wychwycił.

20. Bodily Oddities - przegląd nietypowych zjawisk w ludzkim ciele
    https://bodilyoddities.com/
    INFO: Zdarzyło Ci się przy zasypianiu szarpnąć całym ciałem albo czuć, że spadasz? Albo mieć wrażenie, że opuszczasz swoje ciało i oglądasz siebie z zewnątrz...? Ludzkie ciało robi rzeczy, które mogą wydawać się dziwactwami, a jednak są całkowicie normalne - a do tego zbadane i wyjaśnione. Tutaj znajdziesz aż 155 takich 'dziwactw': złudzeń wzrokowych, odruchów, zapachów czy różnic anatomicznych wraz z informacją, jak często występują. Sprawdzisz też, czy jest to niegroźne, czy jednak skonsultować się z lekarzem.

21. Jak zapisać flagę państwa w kilkunastu bitach? - o kompresji słów kilka
    https://read.vantezzen.io/miniflags
    INFO: Autor obejrzał film, w którym użyto flag jako wizualnego przykładu do tłumaczenia operacji na macierzach. To doprowadziło go do pytania: skoro flagi są tak proste (parę pasów, gwiazda, półksiężyc), to dlaczego przechowujemy je jako pełne obrazki zamiast krótkiego opisu? Tak powstał system, który zamienia flagę w ciąg bitów opisujący proporcje, paletę kolorów i układ elementów, a dekoder odtwarza z tego gotowy obrazek (SVG). Jak to dokładnie działa i na których flagach system poległ - dowiesz się z tekstu. Wrzucam jako ciekawostkę.

22. Jak 'Read the Docs' przetrwało 10-dniowy atak DDoS 5,5 mln req/min
    https://about.readthedocs.com/blog/2026/09/2026-ddos-attack/
    INFO: Read the Docs (serwis hostujący dokumentację techniczną tysięcy projektów open source) opisuje, jak przez prawie 10 dni odpierał największy atak DDoS w swojej historii - w szczycie dostawał 5,5 miliona żądań na minutę, czyli 100 razy więcej niż normalnie. Atakujący celowali w miejsca, których standardowe zabezpieczenia nie potrafią szybko obsłużyć, a gdy zespół wprowadzał nowe blokady, botnet zmieniał taktykę. Z tekstu dowiesz się, dlaczego proste blokowanie adresów IP nic nie dało, jakie decyzje pomogły utrzymać serwis i dlaczego autorzy uważają, że tego typu ataki - dzięki tanim narzędziom AI i sieciom proxy - przestają być zmartwieniem wyłącznie wielkich firm.

23. Jak M5 Ultra Mac Studio sprawdza się jako maszyna do lokalnych modeli AI?
    https://www.macstories.net/stories/m5-ultra-mac-studio-review-the-dream-mac-for-local-ai-agents/
    INFO: Zobacz, jak wygląda uruchamianie lokalnych modeli AI i agentów na Mac Studio z chipem M5 Ultra i 256 GB pamięci (i jak to wygląda w porównaniu z wcześniejszym M3 Ultra i komputerem z RTX 5090). Testy uwzględniają m.in. szybkość przetwarzania promptów, pracę na długich kontekstach czy kwestie hałasu i temperatury sprzętu. Mimo że w roli głównej jest tu komputer z górnej półki, w który może nie chcesz inwestować dla lokalnej AI, warto zobaczyć, co jest już osiągalne w kwestii AI bez korzystania z chmury.

24. Jak CSS obchodził ograniczenia Internet Explorera?
    https://vale.rocks/posts/css-relics
    INFO: Kiedyś CSS służył nie tylko do stylowania stron WWW - pomagał też obejść różnice w renderowaniu stron między przeglądarkami. Autor tekstu pokazuje przykłady związane głównie z Internet Explorerem: prefiksy w nazwach właściwości, "!banana" działające jak "!important", 'zoom: 1' do wymuszania hasLayout czy JavaScript odpalany z poziomu CSS Expressions. Jeśli zdarzyło Ci się trafić na stary kod z dziwnym CSS-em bez żadnego sensownego wytłumaczenia, to być może tutaj je znajdziesz. Ten spis przypomina mi moje pierwsze lata pracy jako 'webmaster', gdy tych sztuczek musiałem uczyć się na pamięć.

25. Jev - AI do szybszego podejmowania decyzji
    https://medium.com/@unicodeveloper/the-ultimate-guide-to-jev-the-new-frontier-ai-for-faster-decisions-acd78e5f4c56
    INFO: Zdarza się, że prosisz model AI o prostą decyzję, a on i tak odpowiada potokiem słów, dorzuca formatowanie albo jeszcze Cię przeprasza, a za wszystkie te zbyteczne tokeny i za cały 'thinking' trzeba jeszcze płacić. Rozwiązaniem na to był dotąd dodatkowy kod - parsowanie odpowiedzi, łapanie błędów formatu, ponowne pytanie modelu... czyli dodatkowa praca. W takiej sytuacji może pomóc Jev, czyli model 'rozmawiający' nie z człowiekiem, tylko z kodem - zamiast generować tekst, zwraca przewidywalną decyzję (wybór z listy, ocenę na skali czy prawdopodobieństwo tak/nie). Oprócz opisu działania modelu w tekście zobaczysz, jak klasyfikował on artykuły naukowe, podejmował decyzje drona w locie czy grał w Super Mario na podstawie surowych danych. Jev jest skrajnie tani i niezwykle szybki (czas odpowiedzi poniżej sekundy), ale jest to tylko model decyzyjny, czyli taki "bardzo inteligentny IF".

26. Media Queries kontra Container Queries - kiedy używać czego?
    https://smashingmagazine.com/2026/09/stop-treating-css-container-queries-traditional-media-queries/
    INFO: Może zdarzyło Ci się zbudować ładny widget, który przy zmianie miejsca na stronie - np. na węższym pasku bocznym - od razu się rozjechał. Dzieje się tak, bo Media Queries biorą pod uwagę tylko szerokość ekranu użytkownika, a nie to, ile miejsca ma dany element w konkretnym miejscu strony. Ten tekst opisuje inne rozwiązanie tego problemu: Container Queries. Zobaczysz tu przykłady jego zastosowania (a bywa używane źle ze względu na podobieństwo do Media Queries) i pułapki, w które łatwo wpaść przy pierwszym użyciu.

LINKI TYLKO DLA PATRONÓW

27. Biblioteka darmowych kursów i e-booków o programowaniu
    https://uw7.org/un_ebfa139e40958/
    INFO: Autor udostępnił bez opłat swoje materiały edukacyjne dotyczące programowania i web developmentu. Czeka tu na Ciebie kilkanaście podręczników i ponad 90 kursów w formatach PDF i EPUB o szerokiej tematyce: od podstaw frontendu, przez bazy danych, bezpieczeństwo aplikacji webowych, po budowę domowego serwera czy własnego modelu językowego na Macu. Jest też kilka gotowych narzędzi open source z pełnym kodem źródłowym na GitHubie, dostępnych na licencji MIT.